ދިވެހި މުޖުތަމަޢަކީ ޒަމާނުއްސުރެ އިސްލާމީ މަތިވެރި އުޞޫލުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެ، އަޚުވަންތަކަމާއި އަމާންކަމުގައި ދިރިއުޅެމުން އައި މުޖުތަމަޢެކެވެ. ނަމަވެސް، ފަހުގެ ތާރީޚުގައި އަހަރެމެންގެ މުޖުތަމަޢަށް އިޖުތިމާޢީ އަދި އަޚުލާޤީ ގޮތުން އައިސްފައިވާ ނޭދެވޭ ބަދަލުތަކަކީ އެކަމާމެދު ކޮންމެ މީހަކުވެސް ފުންކޮށް ވިސްނައި ފިކުރުކުރަންޖެހިފައިވާ މުހިންމު ކަމެކެވެ. މުޖުތަމަޢު އިޞްލާޙުކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ވާހަކަ ދައްކައިލުމުން ނިމޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެންމެން އެކުއެކީ މަސައްކަތްކޮށްގެން އަދާކުރަންޖެހޭ ފަރުދީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ޒިންމާއެކެވެ.
މި ލިޔުމުގައި ބަލައިލާނީ 28 އޮގަސްޓު 2026 (15 ރަބީޢުލްއައްވަލް 1448) ވީ ހުކުރު ދުވަހު ރާއްޖޭގެ މިސްކިތްތަކުގައި އިއްވި "މުޖުތަމަޢު އިޞްލާޙުކުރުން، އެންމެންގެ ޒިންމާ" މައުޟޫޢުގެ މައްޗަށް ލިޔެފައިވާ ހުކުރު ޚުޠުބާއަށެވެ.
ޚުތުބާގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. މުޖުތަމަޢުގައި ފެންނަމުންދާ އެންމެ ނޭދެވޭ އެއް ކަމަކީ މައިންބަފައިންނަށް އުރެދުމާއި، އެ މީހުން މުސްކުޅިވާ ދުވަހު އަޅައިނުލައި ދޫކޮށްލުމެވެ. މައިންބަފައިންނަށް އިޙުސާންތެރިވުމަކީ މާތް ﷲގެ މަތިވެރި ވަޞިއްޔަތެކެވެ. އެ މީހުންނަށް ހެޔޮކޮށްހިތުމަކީ އުމުރުގައި ބަރަކާތް ލައްވައި، ސުވަރުގެ ހާސިލުކުރުމަށް އޮތް ތަޅުދަނޑިއެކެވެ. އަދި މައިންބަފައިންގެ ރުހުމާއި ހެޔޮ ދުޢާއަކީ އެތައް މުޞީބާތަކުން އިންސާނާ ސަލާމަތްކޮށްދޭ މުހިންމު ހަތިޔާރެކެވެ. މިކަން މިހެން އޮތްއިރު، ކުޑައިރު ނިދިނަގައިލައިގެން ބަލައިބޮޑުކުރި ލޮބުވެތި މަންމައާއި ބައްޕަ، މުސްކުޅިވެ ގައިބާރު ދެރަވުމުން ހޮސްޕިޓަލްތަކާއި ޚާއްޞަ އެހީއަށް ބޭނުންވާ މީހުންގެ މަރުކަޒުތަކަށް، ދޫކޮށްލުމަކީ ނުހަނު ހިތާމަހުރި ކަމެކެވެ.
އޭގެ އިތުރުން، މިސްކިތްތަކުގެ ޙުރުމަތް ކަނޑައިލުމުގެ ނޭދެވޭ އާދަ ވެސް މުޖުތަމަޢުގައި ބޮޑުވެފައިވާކަން ޚުތުބާގައި ފާހަގަކޮށްފައި ވެއެވެ. އެގޮތުން ނަމާދުން ފައިބައިގެން މިސްކިތުގެ ދޮރޯށިކައިރީގައި ތިބެ ޣީބަބުނުމާއި، ނެތިމޮށުމާއި، ޒުވާބުކުރުމާއި، މީހުންގެ އަބުރާ ބެހުން ފަދަ ކަންކަން ކުރުމަކީ އަޅުކަމުން ލިބެންޖެހޭ ރޫޙާނީ ފައިދާއާއި މަތިވެރި ޘަވާބު އަމިއްލައަށް ނަގައިލެވޭ ކަމެއް ކަމަށް ވަނީ ބުނެފައެވެ. މުސްލިމުންގެ މެދުގައި އޮންނަންޖެހޭނީ ޙަސަދަވެރިކަމާއި ރުޅިވެރިކަމެއް ނެތް، އެކަކު އަނެކަކަށް އަނިޔާވެރިނުވާ އަޚުވަންތަ ގުޅުމެކެވެ.
ވިޔަފާރިއާއި އިޤްތިޞާދީ ކަންކަމުގައި ތެދުވެރިވުމަކީ އަޅުކަމަކަށް ވީއިރު، ވިޔަފާރީގައި މަކަރުހެދުމާއި ޒަކާތް ނުދެއްކުމަކީ މުދަލުން ބަރަކާތް ކެނޑިގެންދާނެ ކަމެއްކަންވެސް ޚުތުބާގައި ހަނދާންކޮށްދީފައި ވެއެވެ. ބަންގީގެ އަޑު އިވުމުން ވެސް މާއްދިއްޔަތަށް ޓަކައި ވިޔަފާރިތައް ހުޅުވައިގެން ތިބުމާއި، ޙަރާމް ގޮތުގައި ފައިސާ ހޯދައިގެން ދިރިއުޅުން ބިނާކުރުމަކީ އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު މުޅި އާއިލާއަށް ފޯރާނެ ބިރުވެރި ކަމެކެވެ. އަދި ނަމާދު ވަގުތުތަކުގައި ކުދިން ކުޅިވަރުކުޅެން ދޫކޮށްލުމާއި، އިސްލާމީ ކަރާމާތަށް އުނިކަން އަންނަ ގޮތަށް ފޭރާން އަޅައި، ނިވާކަން ކުޑަ އިޝްތިހާރުތައް ނެރުން ފަދަ އިޖުތިމާޢީ މައްސަލަތައް ހުއްޓުވުމަށް އެންމެން އިޚުލާޞްތެރިކަމާއެކު މަސައްކަތްކުރަންޖެހޭކަމަށް ޚުތުބާގައި ވަނީ ބުނެފައެވެ.
މުޖުތަމަޢު އިޞްލާޙުކުރުމުގެ އިތުރުން، އެހީތެރިކަމަށް ބޭނުންވެފައިވާ ފަރާތްތަކަށް އޯގާތެރިވުމަކީ އީމާންކަމުގެ މުހިންމު ބައެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، ކުޑަކުދީންގެ ހިޔާތަކުގައި ދިރިއުޅޭ ޔަތީމު ކުދިންނާއި މައިންބަފައިންގެ އެހީތެރިކަން ގެއްލިފައިވާ ތުއްތު ކުދިންނަށް ޒިޔާރަތްކޮށް، އެ ކުދިންގެ މޫނުމައްޗަށް ހިނިތުންވުން ގެނެސްދިނުމަކީ ސުވަރުގޭގެ މަތިވެރި ނިޢުމަތް ލިބޭނެ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ޚުތުބާގައި ވެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، ދިރިއުޅުމަށް ޓަކައި ބޮޑެތި ޚަރަދުތަކެއް ކުރަންޖެހިފައިވާ ލޭ އަޅާ ކުދީންނަށް އެހީތެރިކަމާއި އަޅައިލުން ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ އިންސާނިއްޔަތަށް ޓަކައި ކުރެވޭ މަތިވެރި ޚިދުމަތެއްގެ ގޮތުގައި ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ.
މި ޚުތުބާގެ ޚުލާސާއަކީ، މުޖުތަމަޢުގައި ހުރި ނޭދެވޭ ކަންކަމުގެ ވާހަކަ ހަމައެކަނި ދެއްކުމުގެ ބަދަލުގައި، އެކަންކަން ޙައްލުކުރުމަށް އަމިއްލަ ފަރުދީ ޒިންމާ އަދާކުރަންޖެހޭކަމެވެ. މާތް ﷲ ދެއްވި މަތިވެރި ނިޢުމަތްތަކަށް ޝުކުރުވެރިވެ، އެކަލާނގެ އަމުރުކުރައްވާފައިވާ ސީދާ މަގުގައި ޢަމަލުތައް ބަހައްޓައިގެން މެނުވީ މުޖުތަމަޢަށް ޙަޤީޤީ އަމާންކަމާއި ބާއްޖަވެރިކަމެއް ނުލިބޭނެއެވެ.
